Það eru mikil tíðindi í íslenskum stjórnmálum,að tveir stjórnmálaflokkar,Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, ætla að halda flokksþing í janúar n.k. og fjalla m.a. um afstöðuna til Evrópusambandsins.Miðað við samþykkt Framsóknar á síðasta miðstjórnarfundi flokksins má reikna með, að flokkurinn samþykki að sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu.Framsókn hefur þokast að því marki lengi undanfarið.Sjálfstæðisflokkurinn hefur skipað sérstaka Evrópunefnd,sem fjalla á um afstöðuna til Evrópusambandsins og leggja niðurstöðuna fyrir landsfund flokksins,sem haldinn verður í lok janúar n.k. Búist er við því að það dragi til tíðinda í Evrópumálum hjá Sjálfstæðisflokknum á landsfundinum.Samtök atvinnulífsins eru þeirrar skoðunar, að sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu og hið sama er að segja um Alþýðusamband Íslands. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf sótt mikið fylgi til atvinnurekenda og ef flokkurinn ætlar að ganga í takt við atvinnulífið verður hann að breyta stefnu sinni varðandi ESB. Sjálfstæðisflokkurinn á einnig talsvert fylgi í verkalýðshreyfingunni og þar er enn ákveðnari stuðningur við ESB en hjá Samtökum atvinnulífsins. Fjármálakreppan rekur á eftir því, að ríkisstjórnin taki afstöðu til ESB.Margt bendir til þess að Sjálfstæðisflokkurinn breyti afstöðu sinni í Evrópumálum á landsfundinum í janúar og samþykki að sækja eigi um aðild að ESB. Ef það verður niðurstaðan yrðu það stórtiðindi íslenskum stjórnmálum.Ekkert er þó öruggt í því efni fyrr en landsfundur flokksins hefur afgreitt málið og búast má við talsverðum ágreiningi.
Kosningar í vor?
Afstaðan til ESB getur haft mikil áhrif á stjórnarsamstarfið. Það er á stefnuskrá Samfylkingarinnar að sækja eigi um aðild að ESB en í stjórnarsáttmálanum segir aðeins,að fylgjast eigi vel með öllum breytingum varðandi ESB og láta hagsmuni Íslands ráða.Hins vegar hefur fjármálakreppan orðið til þess, að margir Samfylkingarmenn vilja að strax verði ákveðið að sækja um aðild að ESB. Margir telja, að umsókn um aðild að sambandinu mundi hafa góð áhrif og verða til þess að auka traust á okkur erlendis. Umsókn mundi benda til þess að Ísland ætlaði að skipa sér í sveit með þjóðum Evrópusambandsinds og stefndi að því að taka upp evru.Hávær krafa er um það hjá almenningi,að fram fari þingkosningar næsta vor.Menn telja, að á þann hátt axli stjórnmálamenn ábyrgð á því hvernig komið er í fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Verði það niðurstaðan munu kosningarnar snúast um fjármálakreppuna og Evrópusambandið.Taki Sjálfstæðisflokkurinn afstöðu með ESB mun það styrkja stjórnarsamstarfið.En ef Sjálfstæðisflokkurinn fellir að sækja um aðild að ESB er meiri óvissa um framhald stjórnarsamstarfs.Það er þó vel hugsanlegt,að stjórnin haldi áfram ei að síður.Grasrótin í Samfylkingunnu mun þó telja nauðsynlegt, að stjórnarflokkarnir endurnýi umboð sitt og að fram fari þingkosningar.Ég tel víst, að í öllu falli leggi Samfylkingin höfuðáherslu á aðild að ESB í næstu kosningum.
Hrun bankanna
Fólk ræðir að vonum mikið um hrun bankakerfisins.Hvernig gat það gerst,að allir stóru bankarnir 3 hryndu í einu og kæmust í þrot. Aðalástæðam er sú, að bankarnir voru orðnir alltof stórir og skulduðu alltof mikið erlendis.Þeir tóku meiri og meiri erlend lán og enginn gerði athugasemd. við það. ( Þorvaldur Gylfason prófessor gerði þó athugasemdir) .Þegar alþjóðlega fjármálakreppan skall á og allar lánalínur lokuðust gátu bankarnir ekki endurfjármagnað sig lengur og fóru á hliðina.Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið, sem áttu að hafa eftirlit með bönkunum, sváfu á verðinum.Þessir eftirlitsaðilar horfðu á íslensku bankana bólgna út og skuldsetja sig meira og meira en gerðu ekkert í málinu. Það voru haldnir fundir og vakin athygli á slæmri þróun bankanna í þessu efni en ekkert var gert.Forsætisráðherra segir,að bankastjórar viðskiptabankanna hafi sagt stöðuna betri en Seðlabankinn sagði.Þeir virðast hafa fegrað ástandið.En raunveruleg staða bankanna lá öll fyrir í uppgjörum bankanna og öðrum gögnum.Seðlabankinn gat fylgst með lausafjárstöðu þeirra.Ég tel, að eftirlitsaðilar hafi brugðist eftirlitsskyldu sinni. Ríkisstjórnin brást einnig. Þessir aðilar voru allir stungnir svefnþorni.Það var ekki nóg að hrópa viðvörunarorð. Það þurfti aðgerðir. Og þeir aðilar,sem höf'ðu yfir þeim að ráða, áttu að beita þeim.
Er rétt að ganga í ESB?
Margir hagfræðingar telja,að ef Ísland hefði verið í ESB og með evru, séu minni líkur á því að bankakerfið hér hefði komist í þrot.Ein ástæðan fyrir erfiðleikum bankanna var sú, að þeir höfðu ekki nægan gjaldeyri og Seðlabankinn gat ekki séð þeim fyrir gjaldeyri.Ef evra hefði verið í gildi hér hefði það vandamál ekki komið upp.Og þá er komið að stóru spurningunni: Á Ísland að ganga í ESB og taka upp evru? Ég hallast að því. Það er aðeins eitt mál,sem vefst fyrir mér í því sambandi og það er fiskveiðilandhelgin,sjávarútvegsmálin. Ef við fáum viðunandi samning um þau mál,tel ég að við eigum að ganga í ESB. Ef við göngum í ESB verður fiskveiðiheimildum við Ísland úthlutað í Brussel en ekki hér heima. Hins vegar bendir allt til þess að Íslendingar fengju allar,eða nær allar fiskveiðiheimildirnar. Það er vegna þess,að Íslendingar hafa mesta veiðireynslu hér og ESB úthlutar á grundvelli veiðireynslu.Gallinn er aðeins sá, að ekki er unnt að fá tryggingu fyrir þessu fyrirfram.Það er mjög erfitt að fá undanþágu frá ákvæði ESB um sjávarútvegsmál. Við munum að sjálfsögðu reyna það.Og ef til vill getum við fengið tímabundna undanþágu.Sviar og Finnar fengu að vísu undanþágu fyrir landbúnað sinn vegna norðlægra, afskekktra svæða sem væru í erfiðleikum. Við getum reynt að fá slíka undanþágu en vandinn er sá, að íslenskur sjávarútvegur hefur yfirleitt gengið vel og þess vegna er verra að fá undanþágu.Vægi sjávarútvegs í íslenskum þjóðarbúskap hefur minnkað.Það eykst eitthvað á ný vegna hruns bankanna.Það er ljóst,að það mun fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um samningsniðurstöður Íslands í viðræðum við .ESB. Ég tel ekki, að við missum neittt frekara sjálfstæði við aðild að ESB en orðið er við aðild að EES.Það er mikilvægt að komast að stjórnarborði ESB og hafa möguleika á því að taka upp evru. Krónan er ónýt, Ég tel,að það geti falist mikil tækifæri í aðild að Evrópusambandinu.
Björgvin Guðmundsson
Birt í Morgunblaðinu 28.nóv.2008 |
