Miklar vonir voru bundnar við fyrstu meirihlutastjórn jafnaðarmanna á lýðveldistímanum,þegar hún tók við völdum fyrir einu ári.Félagshyggjumenn töldu víst,að hún mundi hrinda í framkvæmd ýmsum mikilvægum umbótamálum enda þótt aðstæður væru erfiðar vegna bankahrunsins.Hefur ríkisstjórnin staðið undir þessum væntingum? Eða hefur “félagshyggjustjórnin” brugðist? Þessum spurningum verður reynt að svara í þessari grein.

Fátækt er talsverð á Íslandi

Stærsta verkefni jafnaðarmanna er að auka réttlæti og jöfnuð í þjóðfélaginu.Misskipting er mikil á Íslandi.Fátækt er talsverð og mun meiri en á hinum Norðurlöndunum. Biðraðir við hjálparstofnanir eftir matarpökkum vitna um fátæktina.Það er okkur til skammar, að fólk skuli þurfa að leita til hjálparstofnana eftir mat. En það er svo naumt skammtað hjá sveitarfélögum til þeirra sem þurfa að fá aðstoð félagsþjónustu,að það dugar ekki til framfærslu. Viðmiðið hjá félagsþjónustu Reykjavíkur er 125 þúsund á mánuði fyrir einstaklinga. Það lifir enginn af svo lágri upphæð. Bætur atvinnuleysistrygginga eru einnig mjög lágar þó þær séu nokkru hærri en viðmið félagsþjónustunnar.Og lágmarkslaun verkafólks eru mjög lág, kr.157 þús. á mánuði fyrir skatt.Það lifir enginn mannsæmandi lífi af þeim launum. Ríkisstjórnin hefur lítið gert til þess að laga þetta ástand. Að vísu voru vaxtabætur hækkaðar.Það hjálpar til. En fátækt í landinu hefur aukist að undanförnu.

Skattastefnan jafnar tekjuskiptinguna

Skatta má nota til þess að jafna tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu.Ríkisstjórnir íhalds og framsóknar beittu sköttum þannig að þeir juku ójöfnuð í þjóðfélaginu.Skattar voru lækkaðir á þeim hæst launuðu en hækkaðir á láglaunafólki. Núverandi ríkisstjórn hefur tekið upp réttlátari stefnu í skattamálum.Skattar hafa verið lækkaðir á þeim lægst launuðu en hækkaðir á þeim sem hærri hafa launin.Með slíkri stefnu er stuðlað að jafnari tekjuskiptingu en áður og það er vel.Ég er ánægður með skattastefnu ríkisstjórnarinnar.Þjóðin hefur skilning á þvi, að í heild þurfi að hækka skatta vegna bankahrunsins.Aðalatriðið er,að þeir séu lagðir réttlátlega á skattþega.

Kjör aldraðra og öryrkja skert

Ég átti von á því að ríkisstjórnin mundi bæta kjör aldraðra og öryrkja.En stjórnin hefur farið í öfuga átt.Í stað þess að bæta kjör lífeyrisþega hefur hún skert þau,skorið þau niður.Það var gert 1.júlí sl.,sama dag og kaup verkafólks hækkaði um 6750 krónur á mánuði.Ég efast um að íhaldsstjórn hefði skert kjör aldraðra og öryrkja sama dag og laun verkafólks hækkuðu. Venjan hefur verið sú undanfarin ár, að lífeyrir aldraðra og öryrkja hefur aukist um leið og kaup launþega hefur hækkað.Svo varð ekki sl. ár. Kaup launþega hækkaði á ný 1.nóv.2009 um sömu fjárhæð, 6750 krónur á mánuði og enn sátu lífeyrisþegar eftir.Bætur lífeyrisþega eru skammarlega lágar.Hagstofan hefur birt könnun á meðaltalsútgjöldum fólks til neyslu.Samkvæmt könnun,sem birt var í desember 2009, nema meðaltalsútgjöld einstaklinga 297 þús á mánuði án skatta,framreiknað samkvæmt neysluvísitölu til des.Landssamband eldri borgara telur,að miða eigi lífeyri aldraðra við þessa könnun Hagstofunnar. Samkvæmt því ætti lífeyrir aldraðra einhleypinga að nema yfir 300 þúsund á mánuði en lífeyrir þeirra frá TR er í dag aðeins helmingur af þeirri fjárhæð.Eldri borgarar geta ekki lifað mannsæmandi lífi af þeim smánarlega lágu bótum,sem þeir fá frá Tryggingastofnun.

Standa verður við kosningaloforðið um fyrningu veiðiheimilda

Eitt stærsta kosningamál stjórnarflokkanna var að fara ætti fyrningarleið í sjávarútvegsmálum.Fyrna ætti kvótann á 20 árum og úthluta honum á ný til útgerðarmanna og nýrra aðila,sem vildu hefja útgerð.Ekki var tilgreint hvernig úthluta ætti kvótanum á ný en rætt hefur verið um að bjóða mætti upp veiðiheimildirnar eða þá að úthluta þeim eftir ákveðnum reglum.Fullnægja yrði athugasemdum Mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna við nýja úthlutun, þannig að látið yrði af mannréttindabrotum.Ekki er ljóst hvort Jón Bjarnason sjávarútvegsráðherra ætlar að efna kosningaloforð stjórnarflokkanna og ákvæði stjórnarsáttmálans um fyrningarleiðina. Hann dregur lappirnar í málinu. Kjósendur munu ekki líða það að stefna stjórnarflokkanna í þessu máli verði svikin.Krafa þeirra er sú,að staðið verði við kosningaloforðin.Ella getur stjórnin farið frá. Fyrning veiðiheimilda á 20 árum er síst of ströng..Það er í raun málamiðlun.

Niðurstaðan af framangreindu yfirliti er þetta: Ríkisstjórnin hefur enn ekki unnið sér inn sæmdar heitið félagshyggjustjórn.Hún hefur enn ekki gert nægar ráðstafanir til tekjujöfnunar.Og stærsta ranglætismálið og það mál sem valdið hefur mestri tekjumismunun í þjóðfélaginu er enn óleyst, kvótamálið.Þjóðin verður að taka veiðiheimildirnar í eigin hendur og úthluta á ný gegn sanngjörnu gjaldi.

Björgvin Guðmundsson

Birt í Fréttablaðinu 6.mai 2010